Harvinder Singh | Sewing Machine Mechanic | Anandpur Sahib

By Gurdeep Dhaliwal | KIRRT |

Anandpur used to be known for its traditional Punjabi shoe-making (Juttis), but now you won’t find any craftsman here. Daulat Singh, one such craftsman, was known all over Punjab. All these people have passed away now and their kids went to colleges, taking up new jobs. Years ago, the Maharaja of Bilaspur received a pair of Juttis. It impressed him so much that he ordered his officials to look for the craftsman. The pair was made in Anandpur, the Maharaja invited the artificer and the other shoemakers to honour them for their craft.

My father was a farmer. I was interested in technical work. I told my father about it and he asked a well-known sewing machine mechanic to keep me at his shop. It used to be so busy in those times, we cycled machines in and out all day. I learnt from him and then bought a shop of my own. It’s been 27 years now. We had to prepare the broken parts by ourselves earlier. Now they all come factory made, in bulk. You just got to pull the damaged one out and fix in the new one.

Punjabis have given up the hard jobs nowadays, they source out all the hard work to people from Bihar and U.P. It’s like foreign now, migrants do all the travail. Even my kids, they will come and sit along, do a thing here and there but they don’t want to do this, they want an office job. This, our work, it’s hard, it takes an effort.

To learn anything, one should have these five characters, it’s written in Ramayana:

1. Kaak cheshta – intelligence and agility of a crow. He’s so active, try throwing a stone at it he’ll fly instantly.

2. Bako Dhyanam – concentration and patience of a crane. Have you seen him standing on one leg? He does it while hunting. When a hunt passes by, he attacks.

3. Swan Nindra – sleep of a dog, sound and alert. If you sleep like kumbhkaran, timeless and lost, anyone can loot you.

4. Alp aharan – light and required amount of food. It keeps you fit and active. You can’t walk like this after having four paranthas in the morning.

5. Grihtyaagi – giving up the attachment to home. It means giving up your comfort zone, building your own world, the life you want to live.

ਹਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨ ਮਕੈਨਿਕ, ਅਨੰਦਪੁਰ

ਅਨੰਦਪੁਰ ਰਵਾਇਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੁੱਤੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਾਰੀਗਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਕਾਰੀਗਰ ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੁਣ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਵਾਕ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜੁੱਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਜੋੜਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨ ਮਕੈਨਿਕ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਦੁਕਾਨ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਹੁਣ 27 ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਾਰ ਪਰਵਾਸੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਤਰੀ ਨੌਕਰੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਔਖਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਕੁਝ ਵੀ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਪੰਜ ਲੱਛਣ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਰਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖਿਆ ਹੈ:

1. ਕਾਕ ਚੇਸ਼ਟਾ – ਕਾਂ ਵਰਗੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਚੁਸਤੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਫੁਰਤੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੋ ਤਾਂ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2. ਬਕੋ ਧਿਆਨਮ – ਬਗਲੇ ਵਰਗੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਸਬਰ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਲੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ? ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਝੱਟ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

3. ਸ਼ਵਾਨ ਨਿੰਦ੍ਰਾ – ਕੁੱਤੇ ਵਰਗੀ ਨੀਂਦ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਲੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।

4. ਅਲਪ ਆਹਾਰੀ – ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦਾ ਖਾਣਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਵੇਰੇ ਨਾਸ਼੍ਤੇ ਵਿੱਚ 4 ਪਰੌਂਠੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਤੁਰ ਸਕਦੇ।

5. ਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਗੀ – ਘਰ ਨਾਲ ਮੋਹ ਤੋੜਨਾ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਪਣੇ ਅਰਾਮ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੁਸੀਂ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਜਣਾ।

The article first appeared at Kirrt Facebook page on 17 August 2018. Go here for more photos. Kirrt is an online gallery, showcasing the works of artists and artisans of Punjab. The team members are concerned about Punjabi community and Punjab region regardless of boundaries nation state, religion, and caste.

RELATED STORIES:

Shoemaker from Anandpur Sahib (Asia Samachar, 17 Sept 2018)

The Tailor (Asia Samachar, 12 Sept 2018)